ใครเพิ่งมีลูกไก่ออกจากไข่ในเดือนพฤศจิกายนนี้ คำถามแรกที่ต้องตอบไม่ใช่เรื่องสายเลือด แต่คือ วัคซีนไก่ชน เข็มแรกต้องให้วันไหน KaichonKompayak จึงรวมตารางจากสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ กรมปศุสัตว์ สำนักเทคโนโลยีชีวภัณฑ์สัตว์ และสถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (สวพส.) มาวางเทียบกันในหน้าเดียว
จุดที่ทำให้ผู้เลี้ยงสับสนคือตัวเลขจากแต่ละแหล่งไม่เท่ากัน เช่น นิวคาสเซิลเข็มแรก กรมปศุสัตว์ระบุ 7-10 วัน ส่วน สวพส. ระบุ 1-7 วัน บทความนี้จึงแปลงตารางเป็นวันที่จริงของลูกไก่ที่เกิดวันเสาร์ที่ 7 พฤศจิกายน 2569 แล้วชี้ว่าแหล่งไหนต่างกันตรงไหน
ตามข้อมูลของสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ กรมปศุสัตว์ ไก่พื้นบ้านควรได้วัคซีนนิวคาสเซิลเชื้อเป็นสเตรนลาโซต้าเมื่ออายุ 7-10 วัน 3 สัปดาห์ 8 สัปดาห์ และ 16 สัปดาห์ จากนั้นซ้ำทุก 6-8 สัปดาห์ ส่วน สวพส. ระบุฝีดาษตั้งแต่ 7 วัน และอหิวาต์ไก่ที่ 30 วัน
โรคไหนเสี่ยงที่สุด และทำไมนิวคาสเซิลต้องมาก่อน
สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติระบุว่าโรคนิวคาสเซิลเกิดจากไวรัสกลุ่ม Paramyxovirus มีระยะฟักตัว 4-6 วัน และมีอัตราการเป็นโรค 60-100 เปอร์เซ็นต์ ชนิดรุนแรงทำให้ไก่ตายจำนวนมากอย่างฉับพลัน ไก่ที่รอดอาจแคระแกร็น คอบิด และปีกตกไปตลอดชีวิต นี่คือเหตุผลที่ตารางทุกแหล่งในบทความนี้เริ่มจากนิวคาสเซิลก่อนโรคอื่น
นอกจากนิวคาสเซิล รายงานของฐานเศรษฐกิจเมื่อเดือนมิถุนายน 2560 ซึ่งอ้างคำแนะนำของกรมปศุสัตว์ ยังระบุโรคที่ไก่พื้นเมืองเจอบ่อยช่วงฤดูฝน ได้แก่ อหิวาต์ไก่ หวัดติดต่อ หลอดลมอักเสบ ฝีดาษไก่ มาเร็กซ์ กล่องเสียงอักเสบติดต่อ และโรคบิด ซึ่งไม่ได้ป้องกันด้วยวัคซีนเข็มเดียวกันทั้งหมด
ไก่ชนจัดอยู่ในกลุ่มไก่พื้นบ้าน จึงควรดูตารางคนละชุดกับไก่เนื้อ เพราะกรมปศุสัตว์กำหนดนิวคาสเซิลให้ไก่เนื้อเพียง 2 ครั้งที่อายุ 7-10 วันและ 21 วัน ขณะที่ไก่พื้นบ้านมี 4 ครั้งแรกและต้องซ้ำต่อไป ส่วนการเลี้ยงช่วงเตรียมตัวก่อนลงสนาม อ่านต่อได้ที่ ตารางเลี้ยงไก่ชน 30 วันก่อนขึ้นชน
ปฏิทินวัคซีนลูกไก่เกิด 7 พฤศจิกายน 2569
ทีม KaichonKompayak สร้างปฏิทินนี้เอง โดยนับวันที่ออกจากไข่เป็นอายุ 0 วัน แล้วบวกจำนวนวันตามตารางของกรมปศุสัตว์และ สวพส. ถ้าลูกไก่ของคุณเกิดวันอื่น ให้ใช้คอลัมน์อายุแล้วนับจากวันเกิดจริง
| อายุไก่ | วันที่ตัวอย่าง | วัคซีน | ตามแหล่ง |
|---|---|---|---|
| 7 วัน | 14 พ.ย. 2569 | นิวคาสเซิลเข็มแรก, ฝีดาษเร็วสุด | กรมปศุสัตว์, สวพส. |
| 14 วัน | 21 พ.ย. 2569 | หลอดลมอักเสบเร็วสุด | สวพส. |
| 21 วัน | 28 พ.ย. 2569 | นิวคาสเซิลเข็ม 2 | กรมปศุสัตว์ |
| 30 วัน | 7 ธ.ค. 2569 | อหิวาต์ไก่ | สวพส. |
| 8 สัปดาห์ | 2 ม.ค. 2570 | นิวคาสเซิลเข็ม 3 | กรมปศุสัตว์ |
| 16 สัปดาห์ | 27 ก.พ. 2570 | นิวคาสเซิลเข็ม 4 | กรมปศุสัตว์ |
| 22-24 สัปดาห์ | 10-24 เม.ย. 2570 | นิวคาสเซิลเข็มซ้ำ | กรมปศุสัตว์ |
ตารางนี้แสดงวันที่เร็วที่สุดของแต่ละวัคซีน นิวคาสเซิลเข็มแรกยังให้ได้ถึงวันอังคารที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ซึ่งตรงกับอายุ 10 วัน อันเป็นวันสุดท้ายของช่วง 7-10 วันที่กรมปศุสัตว์กำหนด วันที่ 14 พฤศจิกายนมีวัคซีนซ้อนกันสองชนิด ก่อนให้พร้อมกันจึงควรถามสำนักงานปศุสัตว์ในพื้นที่ เพราะแหล่งทางการที่เราเปิดอ่านไม่ได้ระบุเรื่องนี้ ส่วน KaichonHub แนะนำให้เว้นอย่างน้อย 5-7 วันระหว่างวัคซีนต่างชนิด
สวพส. ระบุว่าวัคซีนหลอดลมอักเสบและอหิวาต์ไก่คุ้มโรคราว 3 เดือน หากให้ตามตารางนี้ เข็มถัดไปจะตกราววันที่ 21 กุมภาพันธ์ และ 7 มีนาคม 2570 ตามลำดับ
ตัวเลขที่แต่ละแหล่งบอกไม่ตรงกัน
ตารางด้านล่าง ทีม KaichonKompayak เทียบจากหน้าวัคซีนของกรมปศุสัตว์กับเอกสารของ สวพส. โดยตรง ต้องบอกไว้ด้วยว่าบทความของ สวพส. เผยแพร่เมื่อวันที่ 27 มกราคม 2559 จึงเก่ากว่าและควรใช้เป็นข้อมูลเสริม
| ประเด็น | กรมปศุสัตว์ | สวพส. |
|---|---|---|
| นิวคาสเซิลเข็มแรก | 7-10 วัน | 1-7 วัน |
| นิวคาสเซิลเข็มสอง | 3 สัปดาห์ | 21 วัน |
| ภูมิเริ่มทำงาน | หลังให้ 8 วัน | ราว 2 สัปดาห์ |
| ระยะคุ้มโรคนิวคาสเซิล | ราว 3 เดือน | 3-4 เดือน |
| วัคซีนละลายแล้ว | ใช้ภายใน 2 ชั่วโมง | ใช้ภายใน 1 ชั่วโมง |
ข้อที่ตรงกันคือเข็มสองที่อายุ 21 วัน ซึ่งเท่ากับวันที่ 28 พฤศจิกายน 2569 ในปฏิทินตัวอย่าง ส่วนตัวเลขเรื่องเวลาใช้วัคซีนนั้น กรมปศุสัตว์ระบุไว้สำหรับวัคซีนรวมนิวคาสเซิลและหลอดลมอักเสบ โดยต้องแช่เย็นตลอดเวลา ถ้าวางแผนตามตัวเลขที่สั้นกว่าคือ 1 ชั่วโมง ก็จะครอบคลุมทั้งสองแหล่ง
หยอดตาหรือจมูกอย่างไรให้วัคซีนไม่เสีย
สำนักเทคโนโลยีชีวภัณฑ์สัตว์ กรมปศุสัตว์ อธิบายวิธีใช้วัคซีนรวมนิวคาสเซิลและหลอดลมอักเสบไว้ว่า ให้ละลายด้วยน้ำยาละลาย 5 มิลลิลิตร เสียบเข็มหยอดจมูกที่จุกยางของขวดน้ำยาละลาย แล้วหยอดตาหรือจมูกตัวละ 2 หยด ขวดที่ยังไม่ใช้ต้องอยู่ในตู้เย็น 2-8 องศาเซลเซียส และสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติย้ำว่าห้ามเก็บในช่องแช่แข็ง
ข้อที่พลาดกันง่ายคือเรื่องแสงแดดและการฆ่าเชื้ออุปกรณ์ หน่วยงานเดียวกันห้ามให้วัคซีนโดนแดด และห้ามใช้สารฆ่าเชื้อกับกระบอกฉีดและเข็มก่อนให้วัคซีน หลังใช้เสร็จให้เปิดจุกขวดออก แล้วเผา ต้มฆ่าเชื้อ หรือแช่น้ำยาฆ่าเชื้อก่อนทิ้ง
สำหรับอหิวาต์ไก่ที่อายุ 30 วัน สวพส. ระบุให้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อหรือใต้ผิวหนัง 1 ซีซี ส่วนฝีดาษให้แทงที่ปีกตามฉลากของวัคซีนรุ่นที่ซื้อมา เพราะเป็นคนละวิธีกับวัคซีนหยอด จึงควรแยกอุปกรณ์และทำคนละรอบ
วัคซีนขวดละ 100 โด๊ส ซุ้มเล็กคิดอย่างไรไม่ให้เสียเปล่า
สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติระบุว่าวัคซีนนิวคาสเซิลบรรจุขวดละ 100 โด๊ส พร้อมน้ำยาละลาย 5 มิลลิลิตร เมื่อคำนวณจากตัวเลขนี้ ทีม KaichonKompayak ได้ว่าน้ำยาเฉลี่ยตัวละ 0.05 มิลลิลิตร และซุ้มที่มีลูกไก่ 10 ตัวจะใช้เพียง 10 โด๊ส เหลืออีก 90 โด๊สหรือ 90 เปอร์เซ็นต์ของขวด
เมื่อวัคซีนที่ละลายแล้วต้องใช้ภายใน 1-2 ชั่วโมง ส่วนที่เหลือจึงเก็บไว้รอบหน้าไม่ได้ ทางที่ช่วยได้คือนัดซุ้มใกล้กันที่มีลูกไก่อายุใกล้เคียงกันมาทำวันเดียวกัน โดยจัดลำดับให้ทำเสร็จภายในเวลาดังกล่าว แต่ต้องไม่นำไก่จากต่างซุ้มมารวมกัน เพราะกรมปศุสัตว์ระบุว่าเชื้อนิวคาสเซิลติดต่อผ่านอุปกรณ์และเสื้อผ้าได้ ผู้ทำวัคซีนจึงควรเปลี่ยนชุดและทำความสะอาดอุปกรณ์ก่อนย้ายซุ้ม
จังหวะถ่ายพยาธิ และช่วงก่อนหลังลงสนาม
สวพส. แนะนำให้ถ่ายพยาธิไก่ทุก 3 เดือน และให้ไก่ใหญ่ถ่ายพยาธิก่อนรับวัคซีนประมาณ 7 วัน เมื่อเทียบกับปฏิทินตัวอย่าง หากจะให้นิวคาสเซิลเข็มซ้ำวันที่ 10 เมษายน 2570 วันถ่ายพยาธิจะตรงกับวันที่ 3 เมษายน 2570 ใครกำลังจัดตารางอาหารช่วงพักฟื้นด้วย ดูเพิ่มได้ที่ ตารางให้อาหารไก่ชน
เรื่องจังหวะรอบวันชน แหล่งทางการที่เราเปิดอ่านไม่ได้กำหนดไว้ มีเพียง KaichonHub ที่แนะนำให้ทำวัคซีนกระตุ้นก่อนวันชน 10-14 วัน และรอ 7-10 วันหลังชนจึงทำวัคซีน ตัวเลขนี้เป็นแนวทางของเว็บดังกล่าวซึ่งไม่ได้อ้างเอกสารของกรมปศุสัตว์ จึงควรนำไปถามสัตวแพทย์ประจำพื้นที่ก่อนใช้กับไก่จริง
คำถามที่พบบ่อย
ไก่ป่วยหรือกำลังซึมอยู่ ทำวัคซีนได้ไหม?
ไม่ควรทำ สวพส. ระบุว่าไม่ควรให้วัคซีนกับไก่ที่กำลังป่วย จึงควรรอให้ไก่หายดีก่อนแล้วค่อยนับตารางต่อ
แทงปีกฝีดาษแล้ว รู้ได้อย่างไรว่าวัคซีนขึ้น?
KaichonHub แนะนำให้ตรวจบริเวณที่แทงหลังผ่านไป 5-7 วัน ถ้ามีตุ่มหรือสะเก็ดถือว่าวัคซีนน่าจะได้ผล ถ้าไม่มีเลยแสดงว่าวัคซีนอาจไม่ได้ผล
ไก่เป็นนิวคาสเซิลแล้วมียารักษาไหม?
สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติระบุว่าไม่มียารักษาโดยตรง ทำได้เพียงให้วิตามินและเกลือแร่ละลายน้ำ และให้ยาปฏิชีวนะหรือซัลฟาเพื่อป้องกันแบคทีเรียแทรกซ้อน
เล้าที่เคยมีนิวคาสเซิล ต้องพักกี่วันก่อนลงไก่ใหม่?
สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติแนะนำให้ทำความสะอาดและฆ่าเชื้อโรงเรือน แล้วพักไว้ 21 วันก่อนนำฝูงใหม่เข้าเลี้ยง
นกที่บินเข้าเล้านำโรคมาสู่ไก่ชนได้ไหม?
ได้ กรมปศุสัตว์ระบุว่านกกระจอก นกเอี้ยง อีกา ไก่งวง เป็ด และห่าน เป็นพาหะนำโรคนิวคาสเซิลมาสู่ไก่ได้ และควรควบคุมสัตว์พาหะเหล่านี้ด้วย
สรุปวัคซีนไก่ชนรุ่นเกิดเดือนพฤศจิกายน
ลูกไก่ที่เกิดวันเสาร์ที่ 7 พฤศจิกายน 2569 มีวันสำคัญที่ควรจดไว้คือ 14 และ 28 พฤศจิกายน 2569 สำหรับนิวคาสเซิลสองเข็มแรก ตามด้วย 7 ธันวาคม 2569 สำหรับอหิวาต์ไก่ แล้วต่อด้วย 2 มกราคม และ 27 กุมภาพันธ์ 2570 ตารางนี้อาจต่างไปตามชนิดวัคซีนและสถานการณ์โรคในแต่ละพื้นที่ จึงควรเช็กกับสำนักงานปศุสัตว์ในพื้นที่หรือสัตวแพทย์อีกครั้งก่อนทำจริง
ถ้าอยากตามความเคลื่อนไหวของสนามควบคู่ไปด้วย ดูฉบับก่อนหน้าได้ที่ ข่าวไก่ชนล่าสุด วันอังคารที่ 20 ตุลาคม 2569 และติดตามบทความความรู้เรื่องการเลี้ยงไก่ชนตอนต่อไปกับ KaichonKompayak
เรียบเรียงโดย ทีมคอนเทนต์ KaichonKompayak · ตรวจสอบข้อมูลโดย ทีมตรวจสอบข้อมูล KaichonKompayak · แหล่งข้อมูลหลัก: สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ กรมปศุสัตว์, สำนักเทคโนโลยีชีวภัณฑ์สัตว์ กรมปศุสัตว์, สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง
