ไก่เหลืองหางขาว เป็นไก่ชนพื้นเมืองที่ผูกกับตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราชและจังหวัดพิษณุโลก จนได้สมญาว่า “เหลืองหางขาว ไก่เจ้าเลี้ยง” ทีมงาน KaichonKompayak ไม่พบผลคู่เอกหรือประกาศสนามของวันอังคารที่ 6 ตุลาคม 2569 ที่ยืนยันได้จากแหล่งเปิด จึงหยิบสายพันธุ์นี้มาเล่าแยกเป็นเรื่องเฉพาะ ทั้งประวัติ มาตรฐานพันธุ์ สีย่อย และเกณฑ์ที่ใช้ในเวทีประกวด
ข้อมูลในบทความนี้เรียบเรียงจากเอกสารไก่พื้นเมืองของกรมปศุสัตว์ (กลุ่มวิจัยและพัฒนาความหลากหลายทางชีวภาพ) เว็บไซต์ gaichon.com รายงานของเดลินิวส์ แนวหน้า และไทยนิวส์ออนไลน์ รวมถึงงานวิจัยในวารสารเกษตรนเรศวร ปีที่ 18 ฉบับที่ 2 ที่สำรวจผู้เลี้ยงในพิษณุโลก ตัวเลขทุกตัวในบทความมาจากแหล่งเหล่านี้
ไก่เหลืองหางขาวคือไก่ชนพื้นเมืองไทยจากจังหวัดพิษณุโลก ได้สมญา “ไก่เจ้าเลี้ยง” จากตำนานสมเด็จพระนเรศวร ตามมาตรฐานพันธุ์ปี 2542 เพศผู้ต้องหนัก 3 กิโลกรัมขึ้นไปและสูง 60 เซนติเมตรขึ้นไป เพศเมียหนัก 2 กิโลกรัมขึ้นไปและสูง 45 เซนติเมตรขึ้นไป จุดเด่นคือสร้อยคอสีเหลือง หางกะลวยสีขาว และปากกับแข้งสีขาวอมเหลือง
ไก่เหลืองหางขาวมาจากไหน ตำนานไก่เจ้าเลี้ยงเมืองพิษณุโลก
ตามที่ gaichon.com และไทยนิวส์ออนไลน์ (เผยแพร่ 20 กันยายน 2565) เล่าไว้ ไก่เหลืองหางขาวมีถิ่นกำเนิดในจังหวัดพิษณุโลก ตำนานระบุว่าช่วงที่สมเด็จพระนเรศวรประทับอยู่ที่กรุงหงสาวดี ทรงนำไก่สายนี้จากพิษณุโลกไปชนกับไก่ของพระมหาอุปราชาและได้ชัยชนะ ไก่สายนี้จึงถูกเรียกต่อกันมาว่า “เหลืองหางขาว ไก่เจ้าเลี้ยง”
ร่องรอยของตำนานยังเห็นได้ในพื้นที่จริง ตามรายงานของแนวหน้า (5 สิงหาคม 2565) ชาวบ้านหัวแท ตำบลบ้านกร่าง อำเภอเมืองพิษณุโลก ซึ่งถือเป็นถิ่นกำเนิดของไก่เหลืองหางขาว ได้สร้างศาลสมเด็จพระนเรศวรขึ้นใหม่ มีรูปปั้นพระนเรศวรในวัยหนุ่มทรงอุ้มไก่เหลืองหางขาวที่เรียกกันว่า “เจ้าไก่แก้ว” และทำพิธีเมื่อวันที่ 29 กรกฎาคม 2565 ซึ่งตรงกับวาระ 432 ปีแห่งการครองราชย์ ชุมชนได้งบเริ่มต้น 100,000 บาทสำหรับทำป้ายและจุดท่องเที่ยว
ด้านการอนุรักษ์ gaichon.com ระบุว่ามีการจัดประกวดไก่เหลืองหางขาวครั้งแรกเมื่อ 29 กรกฎาคม 2533 และในปี 2534 ได้ตั้งชมรมอนุรักษ์ไก่ชนพระนเรศวรมหาราชขึ้นที่ตำบลหัวรอ อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก หลังจากนั้นจึงมีการวางมาตรฐานพันธุ์ในปี 2542 โดยมีสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดพิษณุโลกดูแลการอนุรักษ์ตามที่ไทยนิวส์ออนไลน์รายงาน
มาตรฐานพันธุ์ไก่เหลืองหางขาว น้ำหนัก ความสูง และสีขน
ตัวเลขมาตรฐานด้านล่างรวมจากเอกสารไก่พื้นเมืองของกรมปศุสัตว์ gaichon.com และไทยนิวส์ออนไลน์ ซึ่งอ้างมาตรฐานพันธุ์ที่กำหนดไว้ตั้งแต่ปี 2542
| หัวข้อ | เกณฑ์ | แหล่งที่ระบุ |
|---|---|---|
| น้ำหนักเพศผู้ | 3-4 กิโลกรัม | กรมปศุสัตว์ |
| น้ำหนักเพศเมีย | 2 กิโลกรัมขึ้นไป | กรมปศุสัตว์ |
| ความสูงเพศผู้ | 60 ซม. ขึ้นไป | มาตรฐานปี 2542 |
| ความสูงเพศเมีย | 45 ซม. ขึ้นไป | มาตรฐานปี 2542 |
| ไข่ฟองแรก | อายุ 198 วัน | ไทยนิวส์ออนไลน์ |
| ผลผลิตไข่ | 136 ฟองต่อปี | ไทยนิวส์ออนไลน์ |
| สีเปลือกไข่ | ขาวนวล | กรมปศุสัตว์ |
| ปาก | ขาวอมเหลือง สีงาช้าง | กรมปศุสัตว์ |
| แข้งและเดือย | ขาวอมเหลือง | กรมปศุสัตว์ |
สรุปจากตาราง เพศผู้ต้องผ่านเกณฑ์ขั้นต่ำทั้งน้ำหนัก 3 กิโลกรัมและความสูง 60 เซนติเมตร ส่วนเพศเมียใช้เกณฑ์ 2 กิโลกรัมและ 45 เซนติเมตร เอกสารของกรมปศุสัตว์บรรยายเพิ่มว่าเพศผู้มีปากสั้นอวบคล้ายปากนกแก้ว ตาเล็กรูปรี สร้อยคอสีเหลืองชัด อกกลมแน่น หางพุ่งตรงและยาว ส่วนเพศเมียมีขนลำตัวสีดำ หน้าและหงอนคล้ายเพศผู้ ผู้ที่อยากเทียบกับสายอื่นอ่านต่อได้ที่ สายพันธุ์ไก่ชนไทย 10 สายยอดนิยม
6 สีย่อยของไก่เหลืองหางขาวที่ผู้เลี้ยงแยกกัน
ตามการจำแนกของ gaichon.com ไก่เหลืองหางขาวแบ่งได้ 6 สี สี่สีแรกเป็นกลุ่ม “พระเจ้า 5 พระองค์” ได้แก่ เหลืองใหญ่พระเจ้า 5 พระองค์ ที่สร้อยคอและสร้อยหลังเป็นสีทอง, ไก่เหลืองรวกพระเจ้า 5 พระองค์ ที่โทนทองอ่อนลงมาระดับกลาง, ไก่เหลืองโสนพระเจ้า 5 พระองค์ ที่สีทองซีดคล้ายดอกโสน และเหลืองเลาพระเจ้า 5 พระองค์ ที่โคนสร้อยเป็นสีขาวแต่ปลายเป็นสีเหลือง
อีก 2 สีอยู่นอกกลุ่มพระเจ้า 5 พระองค์ คือไก่เหลืองทับทิม ที่ปลายสร้อยสีเหลืองมีจุดแต้มสีขาว และไก่เหลืองเอกา ซึ่ง gaichon.com ระบุว่าเป็นแบบพื้นฐานที่ไม่มีลักษณะพระเจ้า 5 พระองค์
นอกจากสีสร้อย khunmobb.com ยังระบุจุดขาว 5 ตำแหน่งบนตัวไก่เหลืองหางขาว ได้แก่ ขนหางด้านหลัง ปลายปีกทั้งสองข้าง และข้อขาทั้งสองข้าง โดยแนะว่าหางยิ่งขาวยิ่งดี เว็บเดียวกันบรรยายสีขนว่าด้านหน้าลำตัวเป็นสีดำ ด้านหลังเป็นขนสีเหลือง ส่วน gaichon.com เปรียบโทนสีโดยรวมว่าออกขาวอมแดงหรือขาวอมเหลืองคล้ายดอกโสน
5 จุดที่กรรมการใช้ดูไก่เหลืองหางขาว
gaichon.com สรุปเกณฑ์ดูความงามของไก่เหลืองหางขาวไว้ 5 ข้อ คือ หน้าตา สีสัน รูปร่าง แข้งขา-เกล็ด และกิริยาชั้นเชิง ด้านหน้าตา ต้องการหัวเรียวยาวดูฉลาด ปากใหญ่สีขาวงาช้างคล้ายปากนกแก้ว และตาสีตาปลาหมอตาย ซึ่งเป็นสีตาที่วงการถือว่าเป็นลักษณะของไก่สายนี้
ด้านสีสันและรูปร่าง สร้อยคอสีเหลืองหรือเหลืองอมส้มควรยาวต่อเนื่องลงไปถึงสร้อยหลัง ขนสร้อยหลังเรียงเป็นระเบียบจนถึงโคนหาง ขนหางกะลวยต้องเป็นสีขาว พุ่งยาวและเห็นชัด ส่วนรูปร่างต้องสูงได้สัดส่วน คอยาว หางยาว แข้งกลม เกล็ดเรียงเป็นแถว และเดือยอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะ
khunmobb.com เพิ่มจุดสังเกตเฉพาะสาย ได้แก่ หงอนบางยอดกลางสูง หูมี 3 สี (เหลือง ขาว ดำ) และลาย “บัวคว่ำบัวหงาย” ใต้ทวาร ส่วนไทยนิวส์ออนไลน์ระบุว่ามีขนปีกด้านละ 7 เส้น ขนปีกด้านนอกด้านละ 11 เส้น และเกล็ดนิ้วกลาง 22 เกล็ด ใครอยากเทียบกับเกณฑ์ไก่ชนทั่วไปอ่านต่อได้ที่ ลักษณะไก่ชนที่ดี 12 จุดที่เซียนดู
ไก่เหลืองหางขาวบนเวทีประกวดและราคาที่มีคนเสนอ
ตัวอย่างที่ชัดคือ “เจ้าบุญโต้ง” ตามรายงานของเดลินิวส์ ไก่เหลืองหางขาวตัวนี้คว้ารางวัล Best in Show ในงานประกวดไก่พื้นเมืองของชมรมอนุรักษ์ไก่พื้นเมืองพิษณุโลก ที่ไร่ราชันย์ฟาร์ม ตำบลหัวรอ อำเภอเมืองพิษณุโลก เมื่อเดือนมิถุนายน 2565 งานนั้นมีไก่ส่งเข้าประกวด 11 สายพันธุ์
เดลินิวส์ระบุว่าเจ้าบุญโต้งของนายปัญญา นีรพัฒนกุล อายุ 15 เดือน น้ำหนัก 4.4 กิโลกรัม มีคนเสนอซื้อเกือบ 500,000 บาท แต่เจ้าของไม่ขายเพราะต้องการเก็บไว้ทำพ่อพันธุ์และส่งประกวดต่อ ในงานเดียวกัน ไก่เทาหางทองชื่อ “เทพไพลิน” ซึ่งเคยชนะประกวดมาแล้ว 7 รายการ ก็มีคนเสนอซื้อเกิน 300,000 บาท
น้ำหนัก 4.4 กิโลกรัมของเจ้าบุญโต้งสูงกว่าเกณฑ์ขั้นต่ำ 3 กิโลกรัมของเพศผู้ถึง 1.4 กิโลกรัม รายงานเดียวกันยังระบุว่ามีผู้ซื้อจากคูเวตและตะวันออกกลางเข้ามาซื้อไก่พื้นเมืองไทยเป็นคู่พ่อแม่พันธุ์มากขึ้น ราคาที่เสนอในเวทีประกวดจึงเป็นราคาไก่พ่อพันธุ์ ไม่ใช่ราคาไก่ทั่วไปในตลาด
สถานะการเลี้ยงไก่เหลืองหางขาวในพิษณุโลก
งานวิจัยเรื่อง “สถานภาพและรูปแบบการเลี้ยงไก่เหลืองหางขาวของเกษตรกรรายย่อยในจังหวัดพิษณุโลก” ในวารสารเกษตรนเรศวร ปีที่ 18 ฉบับที่ 2 (2564) สำรวจเกษตรกรรายย่อย 23 ราย พบว่าผู้เลี้ยงมีประสบการณ์เฉลี่ย 17.38 ปี ร้อยละ 68.18 เลี้ยงแบบกึ่งขังกึ่งปล่อย และร้อยละ 89.47 คัดเลือกพันธุ์เอง
งานวิจัยชิ้นเดียวกันพบว่าผู้เลี้ยงร้อยละ 68.42 จดบันทึกข้อมูลการเลี้ยง และร้อยละ 78 เลี้ยงเพื่อขายเป็นหลัก ผู้วิจัยยังระบุว่าไก่เหลืองหางขาวเป็นสัตว์ปีกอัตลักษณ์ประจำเมืองพิษณุโลก แต่จำนวนประชากรไก่กำลังลดลงมาก
เมื่ออ่านร่วมกับข้อมูลจากกรมปศุสัตว์ ตัวเลขชุดนี้บอกว่าการรักษาสายเลือดยังขึ้นกับผู้เลี้ยงรายย่อยเป็นหลัก การจดบันทึกพ่อแม่พันธุ์และการวัดน้ำหนัก ส่วนสูง ตามเกณฑ์ 3 กิโลกรัมและ 60 เซนติเมตร จึงเป็นข้อมูลที่ผู้ซื้อไก่สายนี้ควรขอดูจากฟาร์ม
คำถามที่พบบ่อย
ไก่เหลืองหางขาวมีถิ่นกำเนิดที่ไหน?
มีถิ่นกำเนิดที่จังหวัดพิษณุโลก ตามรายงานของแนวหน้า บ้านหัวแท ตำบลบ้านกร่าง อำเภอเมืองพิษณุโลก ถือเป็นถิ่นกำเนิดของไก่สายนี้
ไก่เหลืองหางขาวเพศผู้ต้องหนักเท่าไร?
ตามมาตรฐานพันธุ์ปี 2542 เพศผู้ต้องหนัก 3 กิโลกรัมขึ้นไปและสูง 60 เซนติเมตรขึ้นไป เอกสารกรมปศุสัตว์ระบุช่วงน้ำหนักเพศผู้ไว้ที่ 3-4 กิโลกรัม
ไก่เหลืองหางขาวมีกี่สี?
gaichon.com แบ่งไว้ 6 สี คือ เหลืองใหญ่ เหลืองรวก เหลืองโสน เหลืองเลา (สี่สีนี้อยู่ในกลุ่มพระเจ้า 5 พระองค์) เหลืองทับทิม และเหลืองเอกา
ไก่เหลืองหางขาวมีจุดขาวตรงไหนบ้าง?
khunmobb.com ระบุจุดขาว 5 ตำแหน่ง คือ ขนหางด้านหลัง ปลายปีกทั้งสองข้าง และข้อขาทั้งสองข้าง และระบุว่าหางยิ่งขาวยิ่งดี
ไก่เหลืองหางขาวตัวเมียให้ไข่กี่ฟองต่อปี?
ไทยนิวส์ออนไลน์ระบุว่าเพศเมียให้ไข่ฟองแรกเมื่ออายุ 198 วัน และให้ไข่ 136 ฟองต่อปี เปลือกไข่สีขาวนวลตามเอกสารกรมปศุสัตว์
สรุปเรื่องไก่เหลืองหางขาวก่อนเลือกเลี้ยงหรือติดตาม
ไก่เหลืองหางขาวเป็นไก่ชนพื้นเมืองที่มีทั้งตำนานและมาตรฐานรองรับ ตั้งแต่การประกวดครั้งแรกในปี 2533 การตั้งชมรมอนุรักษ์ในปี 2534 จนถึงมาตรฐานพันธุ์ปี 2542 ที่กำหนดน้ำหนักเพศผู้ 3 กิโลกรัมและความสูง 60 เซนติเมตร จุดดูหลักคือสร้อยเหลือง หางกะลวยขาว ปากและแข้งสีขาวอมเหลือง และสีย่อย 6 สีที่ใช้แยกสายกัน
ส่วนแฟนที่รอดูไก่ชนในสนาม ศึกถัดไปที่ประกาศไว้คือสนามชนไก่นเรศวรบ้านกร่างในวันเสาร์ที่ 10 ตุลาคม 2569 อ่านรายละเอียดได้ที่ สนามชนไก่นเรศวรบ้านกร่าง เตรียมรับการแข่งขัน 10 ตุลาคม 2569 โปรแกรมสนามอาจเปลี่ยนได้ ให้เช็กประกาศของผู้จัดอีกครั้ง ส่วนเกณฑ์มาตรฐานพันธุ์ให้ยึดประกาศล่าสุดของกรมปศุสัตว์และชมรมผู้อนุรักษ์
เรียบเรียงโดย ทีมคอนเทนต์ KaichonKompayak · ตรวจสอบข้อมูลโดย ทีมตรวจสอบข้อมูล KaichonKompayak · แหล่งข้อมูลหลัก: กรมปศุสัตว์, gaichon.com, เดลินิวส์