คนเลี้ยงไก่ชนคลุกคลีกับไก่อย่างใกล้ชิด ทั้งอุ้ม ล้างหน้า และป้อนน้ำเอง เรื่อง ไข้หวัดนกในไก่ชน จึงเป็นความรู้ที่ควรมีติดคอกไว้ KaichonKompayak รวบรวมคำแนะนำจากกรมปศุสัตว์ กรมควบคุมโรค และองค์การสุขภาพสัตว์โลก (WOAH) มาเรียงใหม่ให้ตรงกับกิจวัตรของคนเลี้ยงไก่ชน
ชิ้นนี้มีตารางที่ทีมเทียบอาการจาก 3 แหล่งด้วยตัวเอง พร้อมนิสัยที่กระทรวงสาธารณสุขเคยเตือนเจ้าของไก่ชนโดยตรง วิธีดูแลกรงเมื่อไก่ต้องเดินทาง และเบอร์ที่ใช้แจ้งเมื่อไก่ป่วยหรือตายผิดปกติ
ไข้หวัดนกในไก่ชนให้สังเกต 7 สัญญาณ คือหงอนหรือเหนียงคล้ำ ตายกะทันหัน อาการทางเดินหายใจ ซึม ขนยุ่ง ท้องเสีย และคอบิด ถ้าพบไก่ป่วยหรือตายผิดปกติ อย่าป้อนยาหรือนำไปขาย แจ้งปศุสัตว์อำเภอ หรือกรมปศุสัตว์ที่ 063-225-6888 ทันที
ทำไมคนเลี้ยงไก่ชนต้องระวังไข้หวัดนกช่วงต้นหนาว
ฐานเศรษฐกิจ ไทยโพสต์ และอินโฟเควสท์รายงานเมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2568 ว่ารัฐบาลและกรมปศุสัตว์เตือนผู้เลี้ยงให้ระวังช่วงปลายฝนต้นหนาว เพราะสัตว์ปีกเครียดและภูมิคุ้มกันลดลง โรคที่จับตาคือไข้หวัดนก นิวคาสเซิล และอหิวาต์สัตว์ปีก ข่าวชุดนี้ระบุด้วยว่าไทยไม่พบไข้หวัดนกในช่วงหลายปีก่อนหน้านั้น แต่ยังมีความเสี่ยงจากนกอพยพและการระบาดในต่างประเทศ ขณะที่ WOAH อธิบายว่าเชื้อไข้หวัดนกอยู่ได้นานเมื่ออากาศเย็น และติดไปกับอุปกรณ์ในฟาร์มได้
เหตุที่เรื่องนี้ไม่ได้จบแค่ที่ตัวไก่ คือโรคเคยข้ามมาถึงคน ทั้ง Thai PBS ฐานเศรษฐกิจ และเอกสารของกรมควบคุมโรคระบุตรงกันว่า ไทยเคยมีผู้ติดเชื้อ 25 ราย เสียชีวิต 17 ราย และรายสุดท้ายอยู่ในปี 2549
ส่วนพื้นฐานการจัดคอกและอาหารประจำวัน เราสรุปไว้แล้วในวิธีเลี้ยงไก่ชน ตารางเลี้ยง 30 วัน และอาหารไก่ชน ชิ้นนี้จึงเน้นเฉพาะเรื่องโรค
ตารางเทียบสัญญาณป่วยในไก่จาก 3 แหล่ง
ทีม KaichonKompayak ไล่อ่านรายการอาการจากหน้าความรู้ของสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ กรมปศุสัตว์ รายงาน MGR Online วันที่ 3 มีนาคม 2566 และบทความ PPTV วันที่ 18 มกราคม 2566 แล้วนับว่าแต่ละอาการปรากฏกี่แหล่ง โดยตัดอาการไข่ลดออก เพราะใช้ดูไก่ชนตัวผู้ไม่ได้
| สัญญาณที่เห็นในไก่ | จำนวนแหล่ง | แหล่งที่ระบุ |
|---|---|---|
| หงอนหรือเหนียงคล้ำ | 3 | สถาบันฯ, MGR, PPTV |
| อาการทางเดินหายใจ เช่น ไอ จาม หายใจลำบาก หรือมีน้ำมูก | 3 | สถาบันฯ, MGR, PPTV |
| ตายกะทันหัน | 2 | สถาบันฯ, MGR |
| ซึมหงอย | 2 | สถาบันฯ, PPTV |
| ขนยุ่งหรือขนฟู | 2 | สถาบันฯ, PPTV |
| ท้องเสียหรือขี้ไหล | 2 | สถาบันฯ, PPTV |
| คอบิดหรืออาการทางประสาท | 2 | สถาบันฯ, MGR |
หงอนหรือเหนียงคล้ำและอาการทางเดินหายใจปรากฏครบทั้ง 3 แหล่ง อีก 5 อาการปรากฏ 2 แหล่ง การนับนี้เป็นการเทียบเอกสารคนละปี ไม่ได้วัดว่าอาการไหนพบบ่อยกว่า และสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติเตือนว่ารายที่รุนแรงอาจตายกะทันหันโดยไม่แสดงอาการมาก่อน ไก่ที่เมื่อวานยังปกติจึงไม่ได้แปลว่าปลอดภัย
นิสัยคนเลี้ยงไก่ชนที่เพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อ
MGR Online รายงานเมื่อวันที่ 29 มกราคม 2551 ว่ากระทรวงสาธารณสุขเตือนเจ้าของไก่พื้นเมืองและไก่ชนโดยตรง เพราะเจ้าของมักอุ้มไก่ป่วยแล้วป้อนยาป้อนน้ำเอง คำเตือนนี้ไม่ได้ตกยุค ข่าวเผยแพร่ของสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 12 จังหวัดสงขลา กรมควบคุมโรค ลงวันที่ 1 พฤศจิกายน 2566 ยังย้ำนักเลงไก่ชนให้เลี่ยงการดูดเสมหะไก่ และเลี่ยงการสัมผัสน้ำมูกน้ำลายของสัตว์ปีกที่ป่วยหรือตายโดยตรง
จุดที่ต้องเปลี่ยนจึงชัดเจนมาก ถ้าไก่หายใจครืดคราดหรือมีเสมหะ อย่าใช้ปากดูด อย่าเพิ่งป้อนยาหรือน้ำเอง ให้แยกตัวนั้นออกแล้วโทรถามเจ้าหน้าที่ก่อน ถ้าจำเป็นต้องจับ MGR Online แนะนำให้สวมถุงมือหรือถุงพลาสติกแล้วล้างมือด้วยสบู่ทันที ส่วนฐานเศรษฐกิจอ้างกรมควบคุมโรคว่าในพื้นที่ระบาดควรสวมทั้งหน้ากากอนามัยและถุงมือ
อีกข้อที่คนเลี้ยงทำเป็นความเคยชินคือเอามือเช็ดหน้าระหว่างจับไก่ ฐานเศรษฐกิจระบุให้เลี่ยงการสัมผัสใบหน้า จมูก ตา และปาก ส่วน Thai PBS ให้ล้างมือด้วยสบู่และน้ำหลังสัมผัสสัตว์ปีกหรือสิ่งคัดหลั่ง ถ้าเพิ่งล้างหน้าไก่เสร็จ จึงควรล้างมือก่อนหยิบโทรศัพท์หรือข้าวของอื่น
เตรียมคอกและกรงอย่างไรเมื่อไก่ต้องเดินทาง
สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติระบุว่าเชื้อแพร่ทางอ้อมได้ผ่านน้ำ อาหาร เสื้อผ้า รองเท้า และพาหนะ ตรงกับ WOAH ที่ระบุเรื่องอาหาร น้ำ และอุปกรณ์ในฟาร์ม สำหรับคนเลี้ยงไก่ชนที่พาไก่ไปซ้อมหรือไปงาน จุดที่ต้องดูจึงมี 4 อย่าง คือกรงหิ้ว รถ รองเท้า และเสื้อผ้าชุดที่ใส่ไปด้วย
PPTV อ้างคำแนะนำกรมควบคุมโรคว่า เมื่อขนส่งสัตว์เสร็จในแต่ละวัน ผู้ขนส่งสัตว์ปีกควรล้างรถ และราดกรงขังสัตว์ด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ ส่วน MGR Online ฉบับวันที่ 19 มกราคม 2552 รายงานคำแนะนำของรองปลัดกระทรวงสาธารณสุขให้ผู้ค้าสัตว์ปีกล้างกรงและอุปกรณ์ขังไก่ด้วยน้ำผงซักฟอก คนเลี้ยงไก่ชนนำมาปรับใช้ได้ด้วยการล้างกรงหิ้วทุกครั้งหลังกลับจากงาน เปลี่ยนรองเท้าก่อนเข้าคอก และแยกไก่ที่เพิ่งกลับไว้ห่างจากฝูงที่บ้านเพื่อเฝ้าดูอาการ ถ้าเคยตามนัดใหญ่อย่างโปรแกรมไก่ชนวันอาทิตย์ที่ 18 ตุลาคม 2569 ที่เจ้าสัว โคราช จะนึกภาพออกว่างานชนไก่คือจุดที่ไก่ต่างคอกมาอยู่ในที่เดียวกัน ขั้นตอนหลังกลับถึงบ้านจึงเป็นจุดที่ไม่ควรข้าม
ที่คอกเอง WOAH แนะนำให้กันสัตว์ปีกออกจากนกป่า จำกัดคน รถ และอุปกรณ์ที่เข้าถึงฝูง ทำความสะอาดโรงเรือน และเลี่ยงการรับสัตว์ที่ไม่รู้สถานะโรคเข้ามา ส่วนสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติระบุว่านกเป็ดน้ำมักเป็นพาหะโดยไม่แสดงอาการ คอกที่ติดบ่อน้ำหรือมีเป็ดเลี้ยงรวมอยู่ใกล้กันจึงควรกั้นแยกและไม่ให้ไก่กินน้ำจากแหล่งน้ำเปิด ฐานเศรษฐกิจเสริมเรื่องการดูแลโรงเรือนไม่ให้ลมโกรก และทำความสะอาดอาหาร น้ำ และอุปกรณ์สม่ำเสมอ
พบไก่ป่วยหรือตายผิดปกติต้องแจ้งใคร
แนวปฏิบัติที่แนวหน้าและ The Bangkok Insight รายงานจากกรมปศุสัตว์ตรงกันคือ ห้ามนำสัตว์ปีกที่ป่วยตายผิดปกติไปขาย แจก หรือปรุงอาหาร และให้แจ้งเจ้าหน้าที่ปศุสัตว์อำเภอ อาสาปศุสัตว์ หรือ อสม. ทันที ทั้งสองแหล่งให้ช่องทางตรงกันคือสายด่วนกรมปศุสัตว์ 063-225-6888 และแอปพลิเคชัน DLD 4.0 ข่าวเตือนของรัฐบาลเมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2568 ที่ไทยโพสต์รายงานก็ยังให้เบอร์และแอปเดียวกัน ส่วนไทยรัฐฉบับวันที่ 6 พฤษภาคม 2568 และแนวหน้าฉบับวันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2569 ระบุว่าเบอร์นี้เปิดตลอด 24 ชั่วโมง ถ้าโทรไม่ติดให้ติดต่อสำนักงานปศุสัตว์อำเภอหรือจังหวัดโดยตรง ซึ่งฐานเศรษฐกิจระบุเป็นจุดสอบถามเช่นกัน
ตอนโทรแจ้ง ให้บอกจำนวนไก่ที่ป่วยหรือตาย อาการจากตารางด้านบน และประวัติว่าไก่เพิ่งเดินทางไปที่ไหนหรือมีตัวใหม่เข้าคอกหรือเปล่า รายละเอียดเหล่านี้ช่วยให้เจ้าหน้าที่ประเมินได้เร็วขึ้น ระหว่างรอ ไม่ควรย้ายไก่ตัวอื่นออกจากคอกหรือเอาซากไปไหน
อาการในคนแบบไหนควรรีบไปพบแพทย์
Thai PBS และฐานเศรษฐกิจรายงานคำแนะนำของกรมควบคุมโรคตรงกันว่า ถ้ามีไข้และไอร่วมกับประวัติสัมผัสสัตว์ปีก ให้รีบพบแพทย์และแจ้งประวัตินั้นด้วย โดย Thai PBS ระบุอาการหายใจลำบากไว้ในคำแนะนำนี้ด้วย อาการที่ทั้งสองแหล่งระบุยังรวมถึงเจ็บคอ คัดจมูก ปวดเมื่อยตัว ปวดศีรษะ และอ่อนเพลีย
สำหรับคนเลี้ยงไก่ชน สิ่งที่ควรบอกหมอให้ชัดคือเลี้ยงไก่ชนอยู่ และมีไก่ป่วยหรือตายผิดปกติหรือเปล่า MGR Online รายงานคำเตือนตั้งแต่ปี 2551 ว่าให้แจ้งประวัตินี้แม้อาการจะคล้ายหวัดธรรมดา ถ้ามีคำถามเรื่องคน สอบถามได้ที่สายด่วนกรมควบคุมโรค 1422 ซึ่งฐานเศรษฐกิจและเอกสารของกรมควบคุมโรคระบุตรงกัน
คำถามที่พบบ่อย
หงอนไก่คล้ำแปลว่าเป็นไข้หวัดนกเสมอไหม?
ไม่เสมอไป เอกสารกรมปศุสัตว์ระบุว่าอหิวาต์เป็ดไก่ก็ทำให้หน้า หงอน และเหนียงสีม่วงคล้ำได้ และสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติระบุว่าการยืนยันไข้หวัดนกต้องแยกพิสูจน์เชื้อทางห้องปฏิบัติการ จึงควรให้เจ้าหน้าที่ดูแทนการเดาเอง
ไก่ชนตายแล้วเอาไปให้สุนัขหรือแมวกินได้ไหม?
ไม่ควร Thai PBS และ MGR Online ระบุตรงกันว่าห้ามนำสัตว์ปีกที่ป่วยหรือตายไปกินหรือให้สัตว์อื่นกิน ให้แจ้งเจ้าหน้าที่และจัดการซากตามคำแนะนำ
ควรหาวัคซีนไข้หวัดนกมาฉีดให้ไก่ชนเองไหม?
ควรถามปศุสัตว์อำเภอก่อน MGR Online และ Bangkok Biznews รายงานคำกล่าวของอธิบดีกรมปศุสัตว์เมื่อปี 2566 ว่าไทยยังไม่ให้ใช้วัคซีนนี้ในสัตว์ปีก เพราะจะทำให้ตรวจพบตัวป่วยยากขึ้น ส่วน WOAH มองว่าวัคซีนควรเป็นส่วนหนึ่งของแผนควบคุมโรคที่กว้างกว่า
ช่วงเฝ้าระวังยังกินไก่กับไข่ได้ไหม?
กินได้เมื่อปรุงสุก ทั้ง Thai PBS ฐานเศรษฐกิจ และ PPTV อ้างคำแนะนำกรมควบคุมโรคให้กินเนื้อไก่และไข่ที่ปรุงสุก โดย PPTV ระบุเพิ่มให้งดเนื้อไก่และเป็ดกึ่งสุกกึ่งดิบ
ไม่มีไก่ป่วยในคอก แต่มีนกตายใกล้บ้าน ต้องแจ้งไหม?
ควรแจ้ง WOAH ให้รายงานกรณีน่าสงสัยทั้งสัตว์เป็นและตายต่อเจ้าหน้าที่สัตวแพทย์ และ MGR Online รายงานคำแนะนำว่าถ้าพบนก ไก่ หรือเป็ดตายจำนวนมากหรือตายผิดปกติ ให้แจ้งเจ้าหน้าที่ปศุสัตว์อำเภอ อย่าใช้มือเปล่าจับซาก
สรุปสิ่งที่คนเลี้ยงไก่ชนควรทำตั้งแต่วันนี้
จำให้ได้ 3 เรื่อง เลิกดูดเสมหะและเลิกป้อนยาไก่ป่วยเอง ล้างกรงหิ้วและเปลี่ยนรองเท้าทุกครั้งหลังพาไก่ออกนอกคอก และเมื่อเห็นสัญญาณใน 7 ข้อของตาราง ให้แจ้งปศุสัตว์อำเภอหรือ 063-225-6888 ทันที ถ้าตัวเองมีไข้หรือไอหลังสัมผัสไก่ป่วย ให้ไปพบแพทย์และบอกประวัติการเลี้ยงไก่ด้วย ติดตามความรู้เรื่องการเลี้ยงและข่าววงการไก่ชนฉบับถัดไปได้ที่ KaichonKompayak
คำแนะนำและเบอร์ติดต่อของหน่วยงานอาจปรับตามสถานการณ์โรค โปรแกรมสนามก็เปลี่ยนได้จนถึงวันชนเช่นกัน ก่อนพาไก่เดินทางให้เช็กประกาศของปศุสัตว์ในพื้นที่และผู้จัดอีกครั้ง
เรียบเรียงโดย ทีมคอนเทนต์ KaichonKompayak · ตรวจสอบข้อมูลโดย ทีมตรวจสอบข้อมูล KaichonKompayak · แหล่งข้อมูลหลัก: สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ กรมปศุสัตว์, WOAH, Thai PBS
บทความที่เกี่ยวข้อง
- ไก่เทาหางขาว ไก่ชนไทยสายโทนเถ้าเมืองตาก แยก 6 ชนิด ดูสายแท้และเชิงชนให้เป็น
- ข่าวไก่ชน 13 ตุลาคม 2569 วันพุธที่ 14 ต.ค. ยังไม่พบประกาศนัด เช็กสนามชนวันพุธและความเคลื่อนไหวช่วงกินเจ
- สนามไก่ชนภาคกลางและภาคเหนือ ต่างกันอย่างไร ควรดูอะไรก่อน
- เชิงไก่ชนไทย 8 เชิง 15 กระบวนยุทธ อ่านเกมในสังเวียนและดูราคารายยกให้เป็น
