โปรแกรมวัคซีนไก่ชน เป็นงานที่ซุ้มต้องวางให้ครบก่อนคิดเรื่องวันเปรียบ เพราะตามข้อมูลของสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ กรมปศุสัตว์ โรคนิวคาสเซิลมีอัตราการเป็นโรคสูงถึง 60-100% ระยะฟักตัวแค่ 4-6 วัน และไก่ทุกอายุติดได้ ทีม KaichonKompayak เลยรวมเอกสารวัคซีน 4 โรคหลักของกรมปศุสัตว์มาเรียงเป็นตารางตามอายุไก่ อ่านจบแล้วจดลงปฏิทินซุ้มได้เลย
บทความนี้ไม่เล่าเรื่องการเลี้ยงซ้ำ ใครอยากได้ตารางซ้อมและตารางอาหารก่อนออกชน อ่านต่อได้ที่ วิธีเลี้ยงไก่ชน ตารางเลี้ยง 30 วันก่อนขึ้นชน ส่วนบทความนี้เน้น 4 เรื่อง คือชื่อวัคซีน อายุที่ให้ วิธีให้ และระยะคุ้มโรค ตามที่สำนักเทคโนโลยีชีวภัณฑ์สัตว์และสำนักควบคุม ป้องกัน และบำบัดโรคสัตว์ของกรมปศุสัตว์เผยแพร่ไว้ พร้อมจำนวนครั้งต่อปีที่ทีมคำนวณให้แล้ว
ตามเอกสารกรมปศุสัตว์ ไก่พื้นบ้านควรได้วัคซีนหลอดลมอักเสบติดต่อครั้งแรกตอนอายุ 5-7 วัน วัคซีนนิวคาสเซิลเชื้อเป็นตอนอายุ 7-10 วัน 3 สัปดาห์ 8 สัปดาห์ และ 16 สัปดาห์ แล้วให้ซ้ำทุก 6-8 สัปดาห์ แทงปีกวัคซีนฝีดาษ 1 ครั้งช่วงอายุ 2-5 สัปดาห์ และฉีดอหิวาต์เป็ดไก่เข็มแรกช่วงอายุ 8-12 สัปดาห์ กระตุ้นอีกครั้งหลังเข็มแรก 4 สัปดาห์ จากนั้นซ้ำทุก 3 เดือน
4 โรคที่วัคซีนกรมปศุสัตว์ช่วยป้องกันให้ไก่ชน
โรคแรกคือนิวคาสเซิล เกิดจากเชื้อ Paramyxovirus สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติระบุว่าไก่ป่วยจะหายใจมีเสียงดัง ไอ จาม ถ้าเชื้อขึ้นระบบประสาทจะคอบิด ปีกตก เดินโซเซ และไก่ที่รอดอาจคอบิดและปีกตกไปตลอดชีวิต ซุ้มที่เปิดโล่งต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะนกกระจอก นกเอี้ยง และอีกาพาเชื้อเข้ามาถึงไก่ได้
โรคที่สองคือหลอดลมอักเสบติดต่อ เกิดจากเชื้อไวรัสโคโรนา ในลูกไก่อัตราป่วยสูงถึง 100% และอัตราตายอยู่ที่ 1-40% เชื้อยังถ่ายจากแม่พันธุ์ผ่านไข่ได้ด้วย ซุ้มที่เพาะลูกไก่เองจึงต้องเริ่มหยอดวัคซีนตั้งแต่สัปดาห์แรก อาการที่เห็นได้ในลูกไก่คือหายใจมีเสียงดัง เยื่อตาอักเสบ ตาเปียกแฉะ ไซนัสบวม และมีน้ำมูกข้นไหลออกจากจมูก
โรคที่สามคืออหิวาต์เป็ดไก่ หรือที่คนเลี้ยงเรียกว่า “โรคห่า” เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Pasteurella multocida ตามข้อมูลของสำนักควบคุม ป้องกัน และบำบัดโรคสัตว์ และสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ ถ้าเป็นแบบเฉียบพลัน หน้าและหงอนจะเป็นสีม่วงคล้ำ ถ่ายเหลวสีเหลืองหรือเหลืองเขียว และตายภายใน 2-3 วัน ส่วนแบบเรื้อรังจะบวมตามข้อขา ข้อปีก และฝ่าเท้า ซึ่งเป็นจุดที่ไก่ชนต้องใช้งานหนักที่สุด โรคที่สี่คือฝีดาษไก่ วัคซีนของกรมปศุสัตว์แทงปีกครั้งเดียว แล้วอยู่ได้นานราว 1 ปี
ตารางวัคซีนไก่ชนแยกตามโรค อายุเริ่ม และรอบให้ซ้ำ
ตารางนี้สรุปจากหน้าข้อมูลวัคซีนของสำนักเทคโนโลยีชีวภัณฑ์สัตว์ สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ และสำนักควบคุม ป้องกัน และบำบัดโรคสัตว์ โดยเลือกเฉพาะตารางของกลุ่ม “ไก่ไข่ ไก่พันธุ์ ไก่พื้นบ้าน” ซึ่งใกล้เคียงไก่ชนที่สุด
| วัคซีน | เริ่มให้ | ให้ซ้ำ | คุ้มโรคราว |
|---|---|---|---|
| นิวคาสเซิลเชื้อเป็น ลาโซต้า | 7-10 วัน | ทุก 6-8 สัปดาห์ หลัง 16 สัปดาห์ | 3 เดือน |
| หลอดลมอักเสบติดต่อ | 5-7 วัน | ทุก 6-8 สัปดาห์ หรือทุก 3 เดือน (แล้วแต่เอกสาร) | 3 เดือน |
| ฝีดาษไก่ | 2-5 สัปดาห์ | แทงปีกครั้งเดียว | 1 ปี |
| อหิวาต์เป็ดไก่ | 8-12 สัปดาห์ | กระตุ้นหลัง 4 สัปดาห์ แล้วทุก 3 เดือน | 3 เดือน |
จากตาราง นิวคาสเซิลกับหลอดลมอักเสบเป็นวัคซีนที่ต้องให้ถี่ที่สุด เพราะภูมิอยู่ได้ราว 3 เดือนเท่านั้น ส่วนฝีดาษให้ครั้งเดียวคุ้มได้ทั้งปี จุดที่ต้องรู้คือรอบให้ซ้ำของหลอดลมอักเสบเขียนไว้ไม่เหมือนกันในสองหน่วยงาน หน้าข้อมูลโรคของสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติให้ซ้ำทุก 6-8 สัปดาห์หลังเข็มที่ 2 (อายุ 14-21 วัน) ส่วนฉลากวัคซีนของสำนักเทคโนโลยีชีวภัณฑ์สัตว์สำหรับไก่ไข่ให้เข็มที่ 3 ตอนอายุ 6-8 สัปดาห์ แล้วซ้ำทุก 3 เดือน ซุ้มจึงควรยึดฉลากของวัคซีนที่ซื้อมาใช้จริง นอกจากนี้สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติยังมีวัคซีนนิวคาสเซิลเชื้อตายแบบฉีดในโปรแกรมของไก่พันธุ์และไก่พื้นบ้าน และแนะนำให้ใช้เชื้อตายถ้าฝูงมีเชื้ออื่นอย่าง Mycoplasma แทรกอยู่ เพื่อลดผลเสียจากวัคซีนเชื้อเป็น ซุ้มที่เก็บไก่ไว้ทำพ่อแม่พันธุ์ควรรู้ข้อนี้ไว้
ปฏิทิน 16 สัปดาห์แรกและจำนวนครั้งที่ต้องให้ในปีแรก
ทีม KaichonKompayak นำอายุที่ให้วัคซีนแต่ละตัวจากตารางด้านบนมาเรียงตามลำดับอายุไก่ เพื่อให้ซุ้มเห็นภาพรวมว่าช่วงลูกไก่ถึงไก่รุ่นมีงานวัคซีนช่วงไหนบ้าง
| อายุไก่ | วัคซีน | วิธีให้ |
|---|---|---|
| 5-7 วัน | หลอดลมอักเสบ ครั้งที่ 1 | หยอดตาหรือจมูก |
| 7-10 วัน | นิวคาสเซิล ครั้งที่ 1 | หยอดตาหรือจมูก |
| 14-21 วัน | หลอดลมอักเสบ ครั้งที่ 2 | หยอดตาหรือจมูก |
| 3 สัปดาห์ | นิวคาสเซิล ครั้งที่ 2 | หยอดตาหรือจมูก |
| 2-5 สัปดาห์ | ฝีดาษไก่ | แทงปีก |
| 8 สัปดาห์ | นิวคาสเซิล ครั้งที่ 3 | หยอดตาหรือจมูก |
| 8-12 สัปดาห์ | อหิวาต์ เข็มแรก | ฉีด 1 มล. |
| เข็มแรก + 4 สัปดาห์ | อหิวาต์ เข็มกระตุ้น | ฉีด 1 มล. |
| 16 สัปดาห์ | นิวคาสเซิล ครั้งที่ 4 | หยอดตาหรือจมูก |
ทีมนับต่อถึงสัปดาห์ที่ 52 ตามรอบให้ซ้ำในเอกสาร ได้ผลดังนี้ นิวคาสเซิลเชื้อเป็นได้ 8-10 ครั้ง (4 ครั้งแรกถึงสัปดาห์ที่ 16 แล้วซ้ำทุก 8 สัปดาห์ได้อีก 4 ครั้ง หรือทุก 6 สัปดาห์ได้อีก 6 ครั้ง) หลอดลมอักเสบได้ 6-10 ครั้ง (ถ้าให้ซ้ำทุก 6-8 สัปดาห์ตามสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติจะได้ 8-10 ครั้ง ถ้าให้เข็มที่ 3 ตอน 6-8 สัปดาห์แล้วซ้ำทุก 3 เดือนตามฉลากสำนักเทคโนโลยีชีวภัณฑ์สัตว์จะได้ 6 ครั้ง) ฝีดาษ 1 ครั้ง และอหิวาต์ 4-5 ครั้ง (เข็มแรกสัปดาห์ที่ 8-12 กระตุ้นอีก 4 สัปดาห์ แล้วซ้ำทุก 3 เดือน) รวมแล้วไก่ 1 ตัวจะได้วัคซีน 19-26 ครั้งในปีแรก หรือเฉลี่ยราวทุก 2-2.7 สัปดาห์ ตัวเลขนี้ยังไม่รวมวัคซีนนิวคาสเซิลเชื้อตาย ซึ่งใช้เฉพาะบางฝูงตามคำแนะนำของปศุสัตว์
อีกตัวเลขที่ซุ้มควรรู้คือ วัคซีนนิวคาสเซิลของกรมปศุสัตว์บรรจุขวดละ 100 โดส พร้อมน้ำยาละลาย 5 มล. และเมื่อละลายแล้วต้องใช้ให้หมดภายใน 2 ชั่วโมง ถ้าซุ้มมีไก่ 30 ตัว เปิดขวดหนึ่งจะใช้ไป 30 โดส อีก 70 โดสต้องทิ้ง จึงคุ้มกว่าถ้าวางรอบให้ไก่ทุกตัวในเล้าที่ถึงกำหนดวัคซีนตัวเดียวกันมาหยอดพร้อมกันในวันเดียว สำนักเทคโนโลยีชีวภัณฑ์สัตว์ยังมีวัคซีนรวมนิวคาสเซิลกับหลอดลมอักเสบในขวดเดียว หยอดครั้งแรกตอนอายุ 7 วัน ช่วยลดจำนวนครั้งที่ต้องจับไก่ลงได้
หยอดตา แทงปีก ฉีดเข็ม ทำอย่างไรให้วัคซีนได้ผล
ฉลากวัคซีนนิวคาสเซิลเชื้อเป็นสเตรนลาโซต้าของสำนักเทคโนโลยีชีวภัณฑ์สัตว์ระบุให้หยอดตาหรือจมูกตัวละ 2 หยด แต่หน้าข้อมูลของสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติเขียนไว้ตัวละ 1 หยด และบอกว่าใช้วิธีละลายน้ำ พ่นละออง หรือสเปรย์ได้ด้วย กรณีนี้ให้ยึดตามฉลากขวดที่ซื้อมา ส่วนวัคซีนหลอดลมอักเสบหยอดตัวละ 2 หยดเหมือนกัน อีกข้อที่ควรรู้คือ ลูกไก่ที่แข็งแรงหยอดนิวคาสเซิลได้ตั้งแต่อายุ 1-4 วัน แต่สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติระบุว่าหยอดตอนอายุ 2-3 สัปดาห์ได้ผลดีกว่า
วัคซีนฝีดาษใช้วิธีแทงปีกตัวละ 1 ครั้ง น้ำยาละลายของวัคซีนตัวนี้หนืดคล้ายน้ำมัน ต้องค่อย ๆ ดูดและแทงให้ตรงตำแหน่ง ส่วนวัคซีนอหิวาต์เป็ดไก่ฉีดตัวละ 1 มล. เข้ากล้ามเนื้อหรือใต้ผิวหนัง ส่วนวัคซีนนิวคาสเซิลและฝีดาษต้องเก็บในตู้เย็น 2-8 องศาเซลเซียส ห้ามโดนแดดตรง ๆ และควรแช่น้ำยาละลายให้เย็นก่อนนำมาผสม
เรื่องเวลาก็สำคัญ สำนักเทคโนโลยีชีวภัณฑ์สัตว์ระบุว่าภูมิจากนิวคาสเซิลเชื้อเป็นและฝีดาษจะขึ้นหลังให้วัคซีนราว 2 สัปดาห์ (หน้าข้อมูลของสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติเขียนว่า 8 วัน) ส่วนหลอดลมอักเสบต้องรอ 3 สัปดาห์ ซุ้มที่จะพาไก่เดินทางไปเปรียบที่สนามต่างจังหวัด จึงควรนับถอยหลังให้รอบวัคซีนครบก่อนวันเดินทางอย่างน้อย 2-3 สัปดาห์ ใช้เสร็จแล้วให้เปิดจุกขวด แล้วเผา ต้ม หรือแช่น้ำยาฆ่าเชื้อก่อนทิ้ง
อาการป่วยที่ต้องดูก่อนวันเปรียบและตอนอ่านราคาไลฟ์
เอกสารโรคของสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติและสำนักควบคุม ป้องกัน และบำบัดโรคสัตว์ กรมปศุสัตว์ ให้อาการที่สังเกตได้ด้วยตาไว้ค่อนข้างชัด ถ้าเห็นไก่หายใจมีเสียงดัง ไอ จาม มีน้ำมูกข้นหรือไซนัสบวม ให้นึกถึงนิวคาสเซิลหรือหลอดลมอักเสบ ถ้าหน้าและหงอนเป็นสีม่วงคล้ำ ถ่ายเหลวสีเหลืองหรือเหลืองเขียว หรือเหนียง ข้อขา และฝ่าเท้าบวม ให้นึกถึงอหิวาต์ เมื่อเจอไก่มีอาการแบบนี้ เอกสารโรคอหิวาต์ของสำนักควบคุม ป้องกัน และบำบัดโรคสัตว์แนะนำให้แยกตัวป่วยออก แล้วทำความสะอาดและฆ่าเชื้อโรงเรือนกับอุปกรณ์การเลี้ยง และควรปรึกษาสัตวแพทย์ในพื้นที่
คนที่ชอบดูไลฟ์ไก่ชนก็ใช้ข้อมูลชุดเดียวกันนี้ได้ ช่วงโชว์ไก่ก่อนปล่อยลงสังเวียนเป็นโอกาสดูสีหงอน ดูท่าทางการหายใจ และดูว่าไก่ยืนลงน้ำหนักเท่ากันทั้งสองขาหรือไม่ จากนั้นค่อยไปดูราคาเปิด ราคาจะบอกว่าคนในสนามให้ฝั่งไหนเป็นฝั่งต่อ เช่น ราคา 5/4 ฝั่งต่อวาง 5 ได้ 4 ส่วนฝั่งรองวาง 4 ได้ 5 วิธีคิดเงินแบบละเอียดอ่านได้ที่ ราคาต่อรองไก่ชน 5/4 3/2 ต่างกันแค่ไหน แล้วเอาสิ่งที่เห็นจากไลฟ์มาประกอบกับราคาที่เปลี่ยนไปในแต่ละอัน
คำถามที่พบบ่อย
หลังแทงปีกวัคซีนฝีดาษแล้วมีตุ่มขึ้นที่ปีก ต้องกังวลไหม?
ไม่ต้องกังวล สำนักเทคโนโลยีชีวภัณฑ์สัตว์ระบุว่าตุ่มฝีจะขึ้นตรงจุดที่แทงราว 7-10 วันหลังให้วัคซีน แล้วค่อย ๆ แห้งและหายไปเองภายใน 2 สัปดาห์
ไก่ชนเป็นนิวคาสเซิลแล้วมียารักษาไหม?
สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติระบุว่ายังไม่มียารักษาโรคนี้โดยตรง ทำได้แค่ให้วิตามินและอิเล็กโทรไลต์ละลายน้ำให้ไก่ฟื้นเร็วขึ้น และให้ยาปฏิชีวนะเพื่อกันโรคแทรกจากแบคทีเรีย
เก็บวัคซีนไว้ในช่องแช่แข็งได้ไหม?
ไม่ได้ วัคซีนนิวคาสเซิลและหลอดลมอักเสบของกรมปศุสัตว์ระบุชัดว่าห้ามเก็บในช่องแช่แข็ง ให้เก็บในตู้เย็นที่ 2-8 องศาเซลเซียส
เช็ดเข็มด้วยแอลกอฮอล์ก่อนฉีดวัคซีนได้ไหม?
ไม่ควรทำ เอกสารวัคซีนของสำนักเทคโนโลยีชีวภัณฑ์สัตว์ระบุว่าห้ามใช้สารเคมีฆ่าเชื้อกับกระบอกฉีดยาและเข็ม และให้นำเข็มกับกระบอกฉีดที่ใช้แล้วไปต้มฆ่าเชื้อแทน
เล้าที่เคยมีไก่ตายจากนิวคาสเซิล ต้องพักนานแค่ไหนถึงนำไก่ใหม่เข้าได้?
สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติแนะนำให้ทำความสะอาด ฆ่าเชื้อ แล้วพักโรงเรือน 21 วันก่อนนำไก่ฝูงใหม่เข้า โดยน้ำยาที่ฆ่าเชื้อนิวคาสเซิลได้คือฟอร์มาลินและฟีนอล
สรุปโปรแกรมวัคซีนไก่ชนก่อนพาไก่ลงสังเวียน
จำสั้น ๆ ได้ว่า สัปดาห์แรกหยอดหลอดลมอักเสบกับนิวคาสเซิล ช่วง 2-5 สัปดาห์แทงปีกฝีดาษ ช่วง 8-12 สัปดาห์เริ่มฉีดอหิวาต์ และหลังอายุ 16 สัปดาห์ให้หยอดนิวคาสเซิลซ้ำทุก 6-8 สัปดาห์ ทั้งปีแรกเท่ากับประมาณ 19-26 ครั้งต่อตัว ตามที่ทีมนับจากเอกสารกรมปศุสัตว์ ตารางนี้อาจต่างไปตามรุ่นและยี่ห้อวัคซีน ก่อนใช้จริงให้อ่านฉลากขวด และสอบถามปศุสัตว์อำเภอในพื้นที่อีกครั้ง
ไก่ที่ได้วัคซีนครบรอบคือไก่ที่พร้อมให้ลุ้นในวันชน ถ้าอยากย้อนดูว่าสนามดังเคยมีคู่เอกแบบไหน อ่านได้ที่ ข่าวไก่ชน 19 ตุลาคม 2569 สรุปคู่เอกสนามเจ้าสัว และเมื่อสนามประกาศนัดรอบถัดไป ดูไลฟ์ อ่านราคา และร่วมเชียร์คู่ที่สนใจกับ KaichonKompayak ได้ตามจังหวะของคุณ
เรียบเรียงโดย ทีมคอนเทนต์ KaichonKompayak · ตรวจสอบข้อมูลโดย ทีมตรวจสอบข้อมูล KaichonKompayak · แหล่งข้อมูลหลัก: สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ กรมปศุสัตว์, สำนักเทคโนโลยีชีวภัณฑ์สัตว์ กรมปศุสัตว์, สำนักควบคุม ป้องกัน และบำบัดโรคสัตว์ กรมปศุสัตว์
บทความที่เกี่ยวข้อง
